·       वि.सं. १९७९ (सन् १९२२): बेलायती पर्वतारोही जर्ज म्यालोरी र उनको टोलीले सगरमाथा आरोहणको पहिलो गम्भीर प्रयास सुरु गरेका थिए।

·       वि.सं. २०३० (सन् १९७३): प्रसिद्ध नेपाली साहित्यकार तथा राजनीतिज्ञ बी.पी. कोइरालाले निर्वासनका क्रममा भारतबाट नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका लागि सशस्त्र क्रान्तिको आह्वान गरेका थिए।

·       वि.सं. २०६३ (सन् २००६): ऐतिहासिक जनआन्दोलन-२ का क्रममा देशभर ठूला प्रदर्शनहरू भएका थिए, जसले अन्ततः निरंकुश राजतन्त्रको अन्त्यको जग बसालेको थियो।

·       विश्व सन्दर्भ (अप्रिल १५): सन् १९१२ को अप्रिल १५ मा (नेपाली मिति अनुसार बैशाख २ गतेको आसपास) विश्वकै प्रसिद्ध जहाज टाइटानिक उत्तर एटलान्टिक महासागरमा डुबेको थियो।

·       लिंकनको निधन: सन् १८६५ मा अमेरिकी राष्ट्रपति अब्राहम लिंकनको हत्यापछि यसै दिन उनको निधन भएको थियो।

·       जुड शीतल (वा जुडशीतल) तराई-मधेश र मिथिला क्षेत्रको एक अत्यन्त महत्वपूर्ण लोकपर्व हो, जुन विशेष गरी बैशाख २ गते मुख्य रूपमा मनाइन्छ। नयाँ वर्षको सुरुवातसँगै बढ्दो गर्मीमा शीतलता, सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गरिने यस पर्वका मुख्य विशेषताहरू यस प्रकार छन्:

§  आशीर्वाद लिने विधि: यस दिन घरका ज्येष्ठ सदस्य वा मान्यजनले परिवारका साना सदस्यहरूको टाउकोमा शीतल जल (पानी) छर्केर आशीर्वाद दिने गर्छन्। यसरी जल सिञ्चित गर्नुलाई जीवनमा शीतलता र आरोग्यताको प्रतीक मानिन्छ।

§  प्रकृति र वातावरणको पूजा: मानिसलाई मात्र नभई घरपालुवा जनावर, रूखबिरुवा र खेतीपातीमा समेत पानी छर्किने वा सिँचाइ गर्ने गरिन्छ। यसले प्रकृतिप्रतिको सम्मान र संरक्षणको सन्देश दिन्छ।

§  विशेष खानपान: यस पर्वमा दही, बरी, कढी-बरी, सहिजन (मुन्गा) को तरकारी र विभिन्न प्रकारका तरुवाहरू पकाइन्छ। अघिल्लो दिन (बैशाख १) पकाइएको 'बासी खाना' (विशेष गरी बासी भात र दही) खाने अनौठो परम्परा पनि कतिपय समुदायमा छ, जसले गर्मीमा शरीरलाई शीतल राख्न मद्दत गर्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।

§  सिरुवा पर्व: थारू समुदायमा यसलाई 'सिरुवा' पर्वको रूपमा धुमधामका साथ मनाइन्छ। उनीहरूले ग्रामथानमा पूजा गर्ने र एक-अर्कामा पानी छ्यापाछ्याप गरेर खुसी साटासाट गर्छन्।

§  हिलो खेल: युवाहरूले दिउँसोको समयमा एक-अर्कालाई हिलो वा माटो दलेर रमाइलो गर्छन्। यसलाई "कादो-पानी" खेल्ने पनि भनिन्छ, जसले माटो र प्रकृतिको सामिप्यतालाई दर्साउँछ।

§  चुलो नबाल्ने परम्परा: कतिपय स्थानमा यस दिन गर्मी कम गर्न प्रतीकात्मक रूपमा 'चुलो नबाल्ने' (अघिल्लो दिनकै खाना खाने) चलन समेत रहेको पाइन्छ।

 

 

·       बैशाख २ गते नेपालका विभिन्न स्थानमा मनाइने प्रमुख स्थानीय तथा धार्मिक जात्राहरू यस प्रकार छन्:

·       बिस्केट जात्रा (भक्तपुर): भक्तपुरको प्रसिद्ध बिस्केट जात्राको यो दोस्रो दिन हो। यस दिन 'भेलुखेल' मा ल्याइएको ५५ हात लामो लिङ्गो उभ्याउने तयारी र पूजाआजा गरिन्छ। स्थानीयहरू विभिन्न टोलमा भोज र उत्सव मनाउँछन् ।

·       सिन्दूर जात्रा (मध्यपुर थिमि): थिमि क्षेत्रमा ३२ वटा खत (रथ) हरूलाई सिन्दूरले रंगाएर टोल-टोलमा घुमाउँदै भव्य सिन्दूर जात्रा मनाइन्छ। यो जात्रा नयाँ वर्षको स्वागत र बिस्केट जात्राकै एक महत्वपूर्ण भाग हो।

·       टोखाको विस्केट जात्रा: काठमाडौँको टोखामा पनि सपन तीर्थ स्नान र गणेश तथा चण्डेश्वरीको विशेष जात्रा यसै समयमा चल्ने गर्दछ।

·       बालकुमारी जात्रा: ललितपुरको सुनाकोठी लगायतका क्षेत्रमा बालकुमारी माईको विशेष रथ यात्रा र पूजाआजा गरिन्छ।

·       दही च्यूरा खुवाउने पर्व: नेवार समुदायमा यस दिनलाई विशेष गरी साथीभाइ र इष्टमित्रलाई बोलाएर दही च्यूरा खुवाउने र रमाइलो गर्ने सांस्कृतिक पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ।

 

यी जात्राहरूले नेपालको प्राचीन कला, संस्कृति र धार्मिक सहिष्णुतालाई झल्काउँछन्।